Halal Haram, Kewangan

Pembaharuan Kewangan Islam – Bukan Hanya Sekadar Pematuhan Syariah

Islamik banking vs konvensional
Gambar hiasan


LONDON, 18 Sept  (Bernama) — Kewangan Islam era moden mula bertapak di Malaysia pada 1963 dengan penubuhan Perbadanan Wang Simpanan Bakal-Bakal Haji (kini dikenali sebagai Lembaga Tabung Haji), yang merupakan pusat kepada transformasi sistem kewangan berasaskan Syariah di Malaysia.

Sejak itu, Malaysia telah melalui pelbagai fasa pembangunan dan pengembangan ekosistem kewangan Islam berikutan peningkatan kesedaran dalam kalangan umat Islam di Malaysia dan global pada era 1970-an untuk menyepadukan nilai dan tradisi Islam ke dalam kehidupan seharian mereka, termasuk aspek kewangan.

Dari awal 1980-an sehingga hari ini, Malaysia menyaksikan penubuhan bank Islam pertamanya, Bank Islam Malaysia Bhd (1983), pengendali takaful pertama, Syarikat Takaful Malaysia Bhd (1984), penerbitan sukuk pertama (sukuk Shell MDS pada 1990) serta penggubalan Akta Perbankan Islam 1983, Akta Pelaburan Kerajaan 1983 dan Akta Takaful 1984 untuk memudahkan operasi kewangan Islam.

 Usaha diteruskan dengan pengenalan Garis Panduan Rangka Kerja Tadbir Urus Syariah bagi Institusi Kewangan Islam oleh Bank Negara Malaysia (BNM) dalam Pelan Induk Sektor Kewangan 2001-2010, serta penubuhan Pusat Pendidikan Kewangan Islam Antarabangsa (INCEIF) dan Akademi Penyelidikan Syariah Antarabangsa dalam Kewangan Islam (ISRA) sepanjang era milenium.

Kewangan Islam diterima secara meluas

Walaupun kewangan Islam kini diterima secara meluas di Malaysia dan di negara lain, Pengerusi Majlis Kepimpinan Pusat Kewangan Islam Antarabangsa Malaysia (MIFC) Tan Sri Azman Mokhtar berkata banyak lagi yang perlu dilakukan selain daripada pematuhan syariah.

Bercakap kepada BERNAMA selepas Forum Perniagaan MIFC-United Kingdom (UK) di sini, minggu lepas, Azman berkata antara isu utama yang dihadapi masyarakat ialah akses kepada pembiayaan, ketidaksamaan ekonomi, pemerkasaan kewangan, kemampanan iaitu perubahan iklim, kemanusiaan, standard buruh, penghijrahan dan pelarian.

Beliau berkata kewangan Islam boleh menangani isu ini secara berkesan sekiranya dilakukan dengan betul. 

“Alhamdulillah, (penerimaan kewangan Islam dan penubuhan sistem pematuhan Syariah) telah membawa kita ke tahap ini tetapi masih belum mencukupi untuk membawa kita melangkaui daripadanya iaitu laluan masa depan bagi ekosistem kewangan Islam. Dunia sendiri sedang bergelut dan isu-isu ini bersifat universal; ia bukan hanya isu yang dikaitkan dengan orang Islam semata-mata.

“Apa yang kita lihat hari ini (di forum perniagaan minggu lepas), antara lain, ialah kerjasama antarabangsa. Islam sepatutnya untuk semua umat manusia. Walaupun UK, sebagai contoh, mempunyai banyak kekuatan, mereka juga mencari idea, dan sejujurnya, bentuk hala tuju etika dalam Islam mempunyai kelebihan besar,” katanya.

Menggunakan Keluk-S (S-Curve) sebagai rujukan, bekas ketua Khazanah itu berkata perubahan tidak mengikut garisan lurus dan dalam persekitaran yang dinamik, apabila Keluk-S mula mendaki, ia biasanya bermaksud permulaan kepada penurunan.

“Sebelum kita menurun, yang kita rasa akan berlaku sekarang, kita perlu melihat bahagian kedua Keluk-S, iaitu tentang masa depan. Jadi dalam bahasa laporan kami (Kertas Akademik), kami membicarakan tentang keperluan untuk Islah, iaitu pembaharuan dan pemulihan.

Bersiap sedia untuk masa depan

Merujuk kepada Keluk-S sebagai Keluk Islah, Azman berkata keluk seterusnya untuk kewangan Islam mesti berusaha untuk mewujudkan sistem yang lebih dipacu Syariah, keputusan dan impak berlandaskan Syariah yang lebih mengikut kepada prinsip Maqasid Al-Syariah dan konsep berkaitan, termasuk beralih daripada ekosistem halal kepada ekosistem halalan toyyiban.

“Justeru, kami (MLC) menekankan tujuh prinsip perubahan dalam Kertas Akademik itu dan kami mengambil pendekatan pragmatik dan bukannya pendekatan keras. Kita semua tahu riba adalah haram tetapi apa yang akan kita lakukan mengenainya? Walaupun penting untuk bersikap pragmatik, kita juga tahu hujah teknikal darurah (darurat) dan maslahah (kepentingan awam),” katanya.

Di bawah tujuh prinsip itu, kertas tersebut menggariskan 10 tema dan anjakan yang diperlukan bagi memberi gambaran mengenai keluk Islah itu dari segi menjalankan amalan yang berbeza berbanding ketika ini.

“Ia termasuk meningkatkan pembentukan modal risiko ekuiti, meluaskan dan mendalami modal dermawan, rangkuman dan akses kewangan lebih banyak, pemerkasaan individu dan masyarakat melalui instrumen kewangan Islam, memanfaatkan teknologi dan inovasi lebih baik dalam kewangan Islam dan menambah baik penciptaan bakat serta dalam pembangunan institusi dan kapasiti.

“Sudah tiba masanya untuk kita menyampaikan dengan lebih tepat mengenai apa yang perlu dilakukan dari struktur (sudut pandangan). Satu-satunya perkara yang masih boleh menjadi penghalang ialah perbezaan antara kewangan Islam dan konvensional…ramai orang telah tidak dapat membezakannya.

Risiko dan ganjaran

Menurut Azman, perbezaan utama dalam isu ekonomi dan pelaburan dalam kewangan Islam adalah risiko dan ganjaran malahan sebenarnya tidak ada perkara seperti pelaburan tanpa risiko kerana pulangan tanpa risiko secara teknikal adalah riba yang juga dikatakannya sebagai satu bentuk penindasan.

Keduanya, beliau berkata ciri-ciri kewangan Islam adalah lebih kepada menyokong dan bukannya menghukum dan tidak semua institusi kewangan mematuhi perkara ini, sambil memberi contoh, HSBC Amanah mula beroperasi di Malaysia pada Ogos 2008.

“Mereka (bank itu) mengatakan ramai pelanggan HSBC Amanah adalah orang bukan Islam. Anda tahu kenapa? Mereka mendapati ia kelihatan sama (antara kewangan konvensional dan Islam) tetapi apabila berlaku masalah, ia adalah berbeza.

“Ini kerana kewangan Islam bukan untuk menghukum, kami menyokong. Contohnya kami tidak mengenakan faedah penalti. Atau, jika ada caj pentadbiran, ada hadnya. Ini perbezaannya. Sudah tentu, jika semuanya lancar, anda tidak nampak perbezaannya,” jelasnya.

Perbezaan ketiga ialah sumber dan penggunaan dana perlu halal, mendapat keizinan atau lebih daripadanya.

Keempat ialah pengertian rahmah iaitu mengenai belas ehsan dan kebajikan.

“Kewangan Islam secara amnya adalah satu cara untuk membantu menyokong ekonomi sebenar. Aktiviti ekonomi sebenar perlu produktif, ia tidak boleh mendatangkan mudarat, sebab itu ada halal dan haram,” katanya.

— BERNAMA

Previous ArticleNext Article

KWSP Suami Meninggal: Boleh Isteri Tuntut Sebagai Harta Sepencarian?

Selama ini, apabila seorang suami meninggal dunia, ramai mungkin menganggap wang KWSP yang ditinggalkan akan terus menjadi harta pusaka dan dibahagikan kepada waris mengikut faraid.

Namun, perkembangan hukum dan keputusan Mahkamah Syariah menunjukkan perkara ini sebenarnya lebih kompleks.

Pada September 2025, Muzakarah Jawatankuasa Muzakarah Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam Malaysia (MKI) Kali Ke-128 memutuskan bahawa tuntutan harta sepencarian terhadap wang KWSP oleh ahli beragama Islam adalah diharuskan, tertakluk kepada pertimbangan dan keputusan Mahkamah Syariah.

Keputusan ini membawa satu implikasi penting kepada pasangan yang berkahwin.

Wang KWSP tidak semestinya keseluruhannya menjadi harta pusaka untuk difaraidkan.

Sekiranya Mahkamah Syariah memutuskan sebahagian wang tersebut merupakan hak harta sepencarian pasangan, bahagian itu akan diberikan kepada pasangan terlebih dahulu. Bahagian yang diperintahkan sebagai harta sepencarian tersebut pula tidak dikira sebagai harta pusaka pencarum dan tidak tertakluk kepada pembahagian faraid.

Tetapi sebenarnya, isu ini bukan bermula pada 2025

Menariknya, beberapa negeri sudah mempunyai perkembangan berkaitan isu ini sebelum keputusan Muzakarah Kebangsaan tersebut.

Kelantan: kes KWSP sebagai harta sepencarian sejak 2000-an

Antara kes yang sering dirujuk ialah Norhayati binti Yusoff lwn Ahmad Shah bin Ahmad Tabrani, yang diputuskan di Mahkamah Tinggi Syariah Kota Bharu, Kelantan.

Dalam kes tersebut, wang KWSP suami menjadi antara aset yang dituntut sebagai harta sepencarian.

Mahkamah mengiktiraf konsep sumbangan tidak langsung isteri. Walaupun isteri mungkin tidak membuat caruman KWSP secara langsung, sumbangan kepada rumah tangga boleh menjadi faktor dalam menentukan hak harta sepencarian.

Ini penting kerana ia menunjukkan bahawa persoalan harta sepencarian bukan semata-mata tentang siapa yang memasukkan duit ke dalam akaun.

Sumbangan pasangan kepada rumah tangga juga boleh mempunyai nilai dari sudut undang-undang Syariah.

Selangor pula mempunyai pendirian yang jelas

Dalam panduan Jabatan Mufti Selangor pada 2020 berkaitan wang KWSP selepas kematian suami, dinyatakan bahawa isteri boleh membuat tuntutan harta sepencarian sepanjang tempoh perkahwinan dengan arwah suami sebelum lebihan harta tersebut dibahagikan mengikut faraid.

Kemudian pada 2023, Selangor mempunyai fatwa khusus berkaitan harta sepencarian selepas kematian salah satu pihak dalam perkahwinan. Rujuk Fatwa Tentang Harta Sepencarian Selepas Kematian Salah Satu Pihak Dalam Perkahwinan Di Negeri Selangor.

Ini menunjukkan konsep tuntutan harta sepencarian selepas kematian bukan sesuatu yang hanya muncul selepas keputusan MKI pada 2025.

Johor: daripada pendirian lama kepada pendekatan baharu

Pendirian terdahulu di Johor menyatakan wang KWSP pencarum yang meninggal dunia merupakan harta pusaka dan tidak boleh dianggap sebagai harta sepencarian. Fatwa Johor yang lebih lama, dikeluarkan pada 2013, menyatakan:

“Apabila pencarum KWSP meninggal, wang KWSP ialah harta pusaka dan perlu difaraidkan; ia tidak boleh dijadikan harta sepencarian.

Namun, selepas keputusan MKI 2025, Johor mengambil pendekatan baharu yang membenarkan tuntutan harta sepencarian terhadap wang KWSP bagi ahli beragama Islam yang layak, tertakluk kepada keputusan Mahkamah Syariah. Rujuk Keputusan Jawatankuasa Fatwa Negeri Johor.

Perubahan ini menunjukkan bagaimana pendirian berkaitan KWSP dan harta sepencarian boleh berkembang mengikut keputusan hukum dan kerangka undang-undang semasa.

NegeriKedudukan yang ditemuiTahun / status
KelantanAda kes Mahkamah Tinggi Syariah yang membenarkan tuntutan terhadap KWSP sebagai harta sepencarian; turut ada fatwa berkaitan tuntutan harta sepencarian selepas kematianKes 2006; Fatwa Negeri 2002
SelangorSecara rasmi mengiktiraf bahawa selepas kematian salah satu pihak, pasangan boleh menuntut harta sepencarian. Soal jawab Mufti Selangor juga secara jelas menyebut isteri boleh menuntut harta sepencarian terhadap KWSP arwah sebelum baki difaraidkanFatwa 2023; panduan 2020
JohorDahulu berpendirian sebaliknya: KWSP ialah harta pusaka dan tidak boleh dijadikan harta sepencarian. Tetapi pada 2026, Jawatankuasa Fatwa Negeri Johor mengeluarkan keputusan baharu yang membenarkan tuntutan KWSP sebagai harta sepencarian, selaras dengan MKI 20252013 → berubah 2026
SarawakPernah memutuskan wang caruman KWSP tidak boleh dianggap harta sepencarian, sebaliknya harta pusaka yang difaraidkanKeputusan terdahulu

Jadi, apa maksudnya kepada pasangan?

Kita ambil contoh mudah.

Katakan seorang suami meninggal dunia dan meninggalkan RM500,000 dalam KWSP.

Isteri membuat tuntutan harta sepencarian.

Jika Mahkamah Syariah selepas mempertimbangkan tuntutan tersebut memutuskan bahawa RM150,000 adalah hak harta sepencarian isteri, maka RM150,000 itu bukan lagi sebahagian daripada harta pusaka suami untuk difaraidkan.

Baki RM350,000 pula barulah menjadi sebahagian daripada harta pusaka, tertakluk kepada proses pengurusan pusaka dan pembahagian mengikut faraid.

Jadi bukan bermaksud:

“Isteri automatik dapat separuh KWSP.”

Tidak.

Yang betul ialah:

“Isteri yang layak boleh membuat tuntutan, dan jumlah yang menjadi harta sepencarian bergantung kepada keputusan Mahkamah Syariah.”

Kenapa perkara ini penting untuk perancangan pusaka?

Sebab ramai orang melihat KWSP hanya daripada sudut simpanan persaraan.

Tetapi apabila berlaku kematian, ia menjadi sebahagian daripada proses pengurusan harta si mati.

Dalam konteks pasangan Islam, terdapat beberapa perkara yang perlu dibezakan:

Pertama, harta sepencarian.

Ini ialah tuntutan pasangan terhadap harta yang diperoleh sepanjang tempoh perkahwinan, tertakluk kepada undang-undang dan keputusan Mahkamah Syariah.

Kedua, harta pusaka.

Selepas hak-hak yang berkaitan seperti harta sepencarian ditentukan, baki harta si mati boleh menjadi harta pusaka.

Ketiga, faraid.

Baki harta pusaka kemudiannya dibahagikan kepada waris yang berhak mengikut hukum faraid.

Sebab itu seseorang tidak boleh terus melihat angka KWSP dan berkata:

“Ini semua akan difaraidkan.”

Ia bergantung kepada keadaan dan, bagi tuntutan harta sepencarian, keputusan Mahkamah Syariah.

Namun, jangan salah faham

Keputusan MKI 2025 bukan bermaksud setiap isteri automatik mendapat sebahagian daripada KWSP suami.

Ia hanya membuka ruang bahawa tuntutan tersebut diharuskan.

Tuntutan masih perlu dibuat dan dipertimbangkan oleh Mahkamah Syariah.

Jumlahnya juga tidak semestinya 50:50.

Mahkamah boleh melihat kepada pelbagai faktor dan bukti berkaitan sumbangan pasangan serta keadaan harta yang dituntut.

Satu lagi perkara penting ialah status keputusan hukum tersebut di setiap negeri. Keputusan Muzakarah MKI perlu dilihat bersama peruntukan dan proses undang-undang Syariah negeri masing-masing.

Daripada “siapa dapat KWSP?” kepada “apa hak setiap pihak?”

Ini sebenarnya perubahan cara kita melihat perancangan pusaka.

Bila seorang suami meninggal dunia, persoalannya bukan semata-mata:

“Berapa banyak isteri dapat?”

Tetapi:

“Apakah hak isteri sebagai pasangan? Apakah yang menjadi harta sepencarian? Apakah yang benar-benar menjadi harta pusaka? Dan siapa yang berhak menerima baki tersebut melalui faraid?”

Perbezaan ini nampak kecil, tetapi dari sudut nilai harta, ia boleh menjadi sangat besar.

Lebih-lebih lagi bagi keluarga yang mempunyai simpanan KWSP jutaan ringgit.

Maka, bagi pasangan yang beragama Islam, memahami kedudukan harta sepencarian dan faraid semasa masih hidup jauh lebih baik daripada cuba memahami semuanya selepas berlaku kematian.

KWSP bukan sekadar soal berapa banyak kita berjaya kumpul. Kita juga perlu tahu bagaimana wang itu akan diurus apabila kita sudah tiada.

Penafian: Artikel ini bertujuan memberikan maklumat umum dan bukan nasihat undang-undang, fatwa atau nasihat kewangan. Kedudukan harta sepencarian, tuntutan wang KWSP dan proses pembahagian harta pusaka boleh berbeza mengikut negeri, fakta kes dan keputusan Mahkamah Syariah. Pembaca disarankan mendapatkan nasihat daripada peguam syarie, pihak berkuasa agama negeri atau pihak yang berkelayakan sebelum membuat sebarang tuntutan atau keputusan berkaitan harta pusaka.