Kisah Seorang Penyewa
Roshni masih mengingati rasa kecewa ketika mencari rumah di Kuala Lumpur. Banyak hartanah dengan harga terbaik yang ditemuinya hadir dengan satu syarat tidak bertulis: penyewa daripada bangsanya tidak dialu-alukan. Selain dinafikan pilihan, kadangkala dia terpaksa membayar lebih berbanding orang lain untuk bilik yang sama saiz.
Perjalanan Ikmal juga tidak jauh berbeza. Ketika mencari tempat di Bukit Jalil, dia berdepan penolakan yang sama kerap. Menurut anggarannya, enam atau tujuh daripada 10 tuan rumah atau ejen akan menolak mentah-mentah hanya berdasarkan bangsa. Ada yang menyelindungkan sikap berat sebelah di sebalik alasan remeh, menyuruhnya menerima syarat tertentu yang tidak berkaitan dengan sewaan. Walaupun dipersetujui, alasan lain akan muncul dengan cepat dan pintu tetap tertutup.
Abby, seorang graduan baharu di Pulau Pinang, turut mengalami kekecewaan yang sama. Pangsapuri yang sesuai dengan bajetnya seringkali mempunyai label tidak kelihatan: hanya untuk penyewa daripada bangsa tertentu. Hartanah yang menerimanya pula biasanya berharga lebih tinggi, menyebabkan dia terperangkap antara pengasingan dan ketidakmampuan.
Pengalaman mereka bukanlah sesuatu yang luar biasa. Ia mengingatkan kita bahawa dalam pasaran hartanah Malaysia, keputusan tidak selalu dipandu oleh fakta, tetapi dengan tanggapan. Dan apabila prasangka membentuk akses kepada perumahan, kesannya melangkaui seorang penyewa. Keadaan ini melemahkan kepercayaan terhadap pasaran dan mengehadkan erti sebenar keadilan dalam masyarakat kita.
Skala Cabaran
Kajian oleh Architects of Diversity Malaysia (AOD) menekankan betapa meluasnya diskriminasi ini. Tinjauan tersebut mendapati:
- Enam daripada 10 penyewa di Malaysia pernah mengalami diskriminasi kaum ketika menyewa.
- Mengenai sama ada diskriminasi kaum dalam sewaan patut diharamkan, rakyat Malaysia terbahagi:
- 49.9% berpendapat tuan rumah patut dibenarkan memilih penyewa berdasarkan bangsa.
- 31.6% percaya ia patut diharamkan.
- Golongan belia Malaysia (18-24 tahun) dan masyarakat India Malaysia menunjukkan sokongan paling kuat terhadap pengharaman diskriminasi (masing-masing 39% dan 63.8%).
“Angka ini bukan sahaja mendedahkan betapa luasnya diskriminasi, tetapi juga bagaimana setiap komuniti mengalaminya dan melihatnya dengan cara berbeza,” kata Jason Wee, Pengasas Bersama & Pengarah Eksekutif Architects of Diversity Malaysia (AOD).
“Golongan muda, pelajar, dan komuniti tertentu amat terdedah, dengan ramai yang mendapati pilihan perumahan mereka sudah terbatas sebelum pencarian pun bermula. Cabarannya lebih besar bagi kumpulan berpendapatan rendah, di mana dianggarkan separuh daripada isi rumah B40 di Lembah Klang menyewa rumah mereka. Apabila prasangka membentuk hasil sewaan, ia bukan sahaja menafikan individu hak untuk berteduh, malah mengekalkan jurang perpecahan dalam masyarakat. Ia juga menambah beban kepada mereka yang sudah pun bergelut dengan isu kemampuan dalam pasaran sewaan yang mencabar.”
Daripada Stereotaip ke Keadilan
Sikap berat sebelah dalam perumahan sering dirasionalisasikan sebagai langkah berjaga-jaga, namun stereotaip bukanlah penanda aras yang baik untuk kebolehpercayaan. Sistem yang lebih adil perlu mengutamakan kriteria objektif: keupayaan membayar sewa, kestabilan pekerjaan, rekod sewaan lampau, serta rujukan yang disahkan.
“Soalan yang wajar bukanlah ‘siapa anda?’, tetapi ‘adakah anda mampu menunaikan tanggungjawab sebagai penyewa?’,” tambah Jason.
Kenneth Soh, Pengurus Negara – Malaysia, PropertyGuru & iProperty, sependapat: “Apabila tuan rumah menilai penyewa secara telus dan adil, mereka bukan sahaja mengurangkan risiko kekosongan, tetapi turut memperkukuh kepercayaan terhadap pasaran. Ekosistem sewaan yang profesional ialah apabila jangkaan jelas, tanggungjawab dikongsi bersama, dan inklusiviti menjadi piawaian, bukan pengecualian.”
Peranan Pemain Industri
Mewujudkan pasaran sewaan inklusif bukanlah tanggungjawab satu pihak sahaja, sebaliknya seluruh ekosistem:
- Profesional hartanah boleh menetapkan piawaian lebih tinggi melalui latihan, kod etika, dan rangka kerja penilaian penyewa yang konsisten.
- Tuan rumah dan penyewa boleh mengukuhkan keadilan melalui pilihan harian mereka, dengan mengiklankan secara inklusif sehinggalah menyokong platform yang menegakkannya.
- Platform boleh membentuk norma dengan ciri-ciri yang menjadikan inklusiviti lebih ketara, di samping menyediakan perlindungan seperti moderasi kandungan dan alat aduan.
- Penggubal dasar boleh memperkukuh kemajuan dengan peraturan yang boleh dikuatkuasakan, mekanisme penyelesaian pertikaian yang mudah, serta perkongsian maklumat yang lebih seimbang untuk mengurangkan ketidaktentuan.
“Sebagai sebuah pasaran, kami bukanlah pemerhati neutral,” kata Kenneth. “Setiap senarai, setiap penapis, setiap pilihan moderasi membentuk nada bagaimana keadilan diamalkan dalam pasaran. Dengan mengintegrasikan ketelusan dalam reka bentuk, industri menghantar isyarat bahawa inklusiviti bukan sekadar etika, tetapi sebahagian penting daripada profesionalisme dalam hartanah.”
Isyarat Pasaran untuk Inklusiviti
Bagi membantu mengubah budaya, PropertyGuru Malaysia memperkenalkan tanda Everyone Welcome pada tahun 2025, satu ciri sukarela yang membolehkan tuan rumah dan ejen memberi isyarat bahawa senarai mereka terbuka kepada penyewa daripada semua bangsa, agama, jantina, dan latar belakang.
Responsnya amat menggalakkan sejak pelancaran awal pada April 2025. Hari ini, 10% daripada senarai sewaan aktif menggunakan tanda ini, dan 2.5% penyewa secara aktif mencari senarai inklusif ini. Ini menandakan satu isyarat budaya yang lebih luas: pencari rumah menjangkakan keadilan sebagai sebahagian daripada perjalanan sewaan mereka.
“Tanda Everyone Welcome direka untuk lebih daripada sekadar memperbaiki senarai,” jelas Kenneth. “Ia memberi isyarat bahawa inklusiviti boleh menjadi satu kebanggaan. Penerimaan awal menunjukkan tuan rumah dan ejen sanggup berdiri di belakang prinsip tersebut.”
Perumahan sebagai Asas Perpaduan
Sebuah rumah lebih daripada sekadar tempat berlindung. Ia adalah tempat keluarga membina kehidupan, jiran berhubung, dan komuniti berakar.
Memastikan akses kepada perumahan bebas daripada prasangka bukan sahaja soal keadilan, tetapi juga soal membina pasaran yang telus, profesional, dan berdaya tahan. Ia juga tentang membentuk sebuah Malaysia di mana perpaduan dijalani setiap hari, bermula dengan tempat yang kita semua panggil rumah.
