Kewangan

Siapa Mansa Musa? Kekayaan 400 Bilion Yang Tidak Diceritakan

Kredit Gambar: The Independent

Kita sering disajikan cerita kekayaan bilionaire zaman moden seperti Jeff Bezos, Bill Gates dan Warren Buffett. Jarang sekali kita dengar nama Mansa Musa dipetik, seolah-olah telah dilupakan daripada lipatan sejarah.

Tahukah anda pada kurun ke-14, dari tahun 1312 sehingga tahun 1337, ada seorang raja yang kaya-raya dari Empayar Mali yang terletak di Afrika Selatan? Mansa bermaksud Sultan, Raja atau Penakluk.

Mansa Musa merupakan raja yang ke-10 untuk Empayar Mali yang telah berjaya menakluk 24 bandar sepanjang beliau memerintah. Mali merupakan pengeluar emas terbesar di dunia dan Mansa merupakan orang terkaya di dunia dalam sejarah.

Walaubagaimanapun, para pengulas moden menyimpulkan bahawa mereka tidak dapat menentukan berapa kekayaan sebenar Musa.

Musa dalam manuskrip dan bahan bacaan barat dipanggil Mansa Musa, Kankou Musa, Kankan Musa, Kanku Musa, Mali-Koy Kankan Musa, Gonga Musa dan The Lion of Mali.

Mansa Musa beragama Islam, maka tibalah masanya bagi beliau yang ingin menunaikan rukan islam yang ke-5 iaitu menunaikan haji di Mekah. Bayangkan ketika zaman itu tiada pengangkutan moden, perjalanan dari Afrika Selatan ke Mekah dari laut Mediterranean ke Sungai Indus.

Perjalanan seorang raja ini membuatkan beliau dikenali dari Utara Afrika sehingga Tanah Arab.

Bersama beliau ketika itu seramai 60,000 orang yang semuanya memakai pakaian cantik, 12,000 orang suruhan yang juga membawa 1.8 kg bar emas, pakaian dari sutera, barangan emas, kuda dan beg. Musa menyediakan kemudahan dan memberi makan kepada semua yang mengikuti beliau.

80 ekor unta membawa 23-136 kg kepingan emas. Sepanjang perjalanan beliau ke Mekah, emas yang dibawa itu diberi kepada orang miskin. Ia tidak terhad di kawasan Mekah saja, ia termasuk di Cairo dan juga Madinah.

Selain itu, beliau bertukar cenderahati dengan emas. Dikatakan juga, beliau membina masjid setiap hari Jumaat.

Ketika ini terjadi daam sejarah, adanya seorang manusia yang yang mengawal harga emas di Mediterranean. Akibat sikap Musa yang gemar sedekah dan memberi dan menjalankan transaksi menggunakan emas, terjadi kemelesatan ekonomi emas dalam tempoh 10 tahun.

Keadaan ini disedari Musa dan ketika dalam perjalanan pulang ke negara asal, beliau ambil langkah meminjam kembali emas yang boleh dibawa dari peminjam wang di Cairo dengan kadar faedah yang tinggi.

Ada yang mengatakan ini adalah strategi untuk membuatkan empayar Mali dikenali dan kemerosotan ekonomi ini akhirnya menjadikan bandar Cairo mengetuai pasaran emas ketika itu. Ini kerana mereka yang ingin membeli emas yang banyak akan berkunjung ke sana sebelum pasaran beralih ke Timbuktu atau Gao.

Akhirnya, tanah dan empayar Mali tercatat dalam Catalan Atlan pada tahun 1375. Beliau juga pernah menerima kunjungan pengembara muslim terkenal iaitu Ibn Battuta dari Maghribi.

Sepanjang perjalanan Musa ke Mekah, beliau membawa arkitek dari Andalusia untuk membina istana di Timbuktu dan masjid Djinguereber yang masih kukuh sehingga hari ini. Timbuktu menjadi lokasi berjual beli, budaya dan Islam.

Pasar ini tempatnya pedagang dari Hausaland,Mesir dan kerajaan Afrika berjual beli. Universiti yang ada di bandar ini menunjukkan raja ini juga mementingkan ilmu.

Universiti Sankore di Timbuktu telah dinaik taraf dengan membawa masuk cendikiawan yang terdiri daripada ahli fekah, pakar astronomi, pakar matematik dan ramai lagi. Universiti ini menjadi pusat pembelajaran islam dan budaya yang membawa seluruh Afrika dan Tanah Arab ke Timbuktu.

Mansa Musa sememangnya hebat, cuma mereka tidak diceritakan secara meluas. Kerana apa ya? Warna kulit? Agama?

Kesimpulannya, Mansa Musa adalah seorang raja yang kaya yang membawa kebaikan kembali ke negaranya. Beliau banyak membina tempat belajar, masjid, pasar dan macam-macam lagi yang membawa manfaat kepada negara beliau sendiri dan kawasan sekitarnya.

Direktor cerita Black Panther iaitu Ryan Coogler dan Michael B.Jordan, taknak buat ke movie adaptasi cerita benar Mansa Musa ini?

Artikel ditulis oleh Puan Sarah Hata. Penulis merupakan seorang konsultan kewangan di sebuah institusi kewangan di Malaysia dan juga perunding imej. Mempunyai pengalaman menulis, memberi ceramah di beberapa syarikat seluruh Malaysia dan juga klien individu.

Sumber Rujukan:

Previous ArticleNext Article

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

KWSP Suami Meninggal: Boleh Isteri Tuntut Sebagai Harta Sepencarian?

Selama ini, apabila seorang suami meninggal dunia, ramai mungkin menganggap wang KWSP yang ditinggalkan akan terus menjadi harta pusaka dan dibahagikan kepada waris mengikut faraid.

Namun, perkembangan hukum dan keputusan Mahkamah Syariah menunjukkan perkara ini sebenarnya lebih kompleks.

Pada September 2025, Muzakarah Jawatankuasa Muzakarah Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam Malaysia (MKI) Kali Ke-128 memutuskan bahawa tuntutan harta sepencarian terhadap wang KWSP oleh ahli beragama Islam adalah diharuskan, tertakluk kepada pertimbangan dan keputusan Mahkamah Syariah.

Keputusan ini membawa satu implikasi penting kepada pasangan yang berkahwin.

Wang KWSP tidak semestinya keseluruhannya menjadi harta pusaka untuk difaraidkan.

Sekiranya Mahkamah Syariah memutuskan sebahagian wang tersebut merupakan hak harta sepencarian pasangan, bahagian itu akan diberikan kepada pasangan terlebih dahulu. Bahagian yang diperintahkan sebagai harta sepencarian tersebut pula tidak dikira sebagai harta pusaka pencarum dan tidak tertakluk kepada pembahagian faraid.

Tetapi sebenarnya, isu ini bukan bermula pada 2025

Menariknya, beberapa negeri sudah mempunyai perkembangan berkaitan isu ini sebelum keputusan Muzakarah Kebangsaan tersebut.

Kelantan: kes KWSP sebagai harta sepencarian sejak 2000-an

Antara kes yang sering dirujuk ialah Norhayati binti Yusoff lwn Ahmad Shah bin Ahmad Tabrani, yang diputuskan di Mahkamah Tinggi Syariah Kota Bharu, Kelantan.

Dalam kes tersebut, wang KWSP suami menjadi antara aset yang dituntut sebagai harta sepencarian.

Mahkamah mengiktiraf konsep sumbangan tidak langsung isteri. Walaupun isteri mungkin tidak membuat caruman KWSP secara langsung, sumbangan kepada rumah tangga boleh menjadi faktor dalam menentukan hak harta sepencarian.

Ini penting kerana ia menunjukkan bahawa persoalan harta sepencarian bukan semata-mata tentang siapa yang memasukkan duit ke dalam akaun.

Sumbangan pasangan kepada rumah tangga juga boleh mempunyai nilai dari sudut undang-undang Syariah.

Selangor pula mempunyai pendirian yang jelas

Dalam panduan Jabatan Mufti Selangor pada 2020 berkaitan wang KWSP selepas kematian suami, dinyatakan bahawa isteri boleh membuat tuntutan harta sepencarian sepanjang tempoh perkahwinan dengan arwah suami sebelum lebihan harta tersebut dibahagikan mengikut faraid.

Kemudian pada 2023, Selangor mempunyai fatwa khusus berkaitan harta sepencarian selepas kematian salah satu pihak dalam perkahwinan. Rujuk Fatwa Tentang Harta Sepencarian Selepas Kematian Salah Satu Pihak Dalam Perkahwinan Di Negeri Selangor.

Ini menunjukkan konsep tuntutan harta sepencarian selepas kematian bukan sesuatu yang hanya muncul selepas keputusan MKI pada 2025.

Johor: daripada pendirian lama kepada pendekatan baharu

Pendirian terdahulu di Johor menyatakan wang KWSP pencarum yang meninggal dunia merupakan harta pusaka dan tidak boleh dianggap sebagai harta sepencarian. Fatwa Johor yang lebih lama, dikeluarkan pada 2013, menyatakan:

“Apabila pencarum KWSP meninggal, wang KWSP ialah harta pusaka dan perlu difaraidkan; ia tidak boleh dijadikan harta sepencarian.

Namun, selepas keputusan MKI 2025, Johor mengambil pendekatan baharu yang membenarkan tuntutan harta sepencarian terhadap wang KWSP bagi ahli beragama Islam yang layak, tertakluk kepada keputusan Mahkamah Syariah. Rujuk Keputusan Jawatankuasa Fatwa Negeri Johor.

Perubahan ini menunjukkan bagaimana pendirian berkaitan KWSP dan harta sepencarian boleh berkembang mengikut keputusan hukum dan kerangka undang-undang semasa.

NegeriKedudukan yang ditemuiTahun / status
KelantanAda kes Mahkamah Tinggi Syariah yang membenarkan tuntutan terhadap KWSP sebagai harta sepencarian; turut ada fatwa berkaitan tuntutan harta sepencarian selepas kematianKes 2006; Fatwa Negeri 2002
SelangorSecara rasmi mengiktiraf bahawa selepas kematian salah satu pihak, pasangan boleh menuntut harta sepencarian. Soal jawab Mufti Selangor juga secara jelas menyebut isteri boleh menuntut harta sepencarian terhadap KWSP arwah sebelum baki difaraidkanFatwa 2023; panduan 2020
JohorDahulu berpendirian sebaliknya: KWSP ialah harta pusaka dan tidak boleh dijadikan harta sepencarian. Tetapi pada 2026, Jawatankuasa Fatwa Negeri Johor mengeluarkan keputusan baharu yang membenarkan tuntutan KWSP sebagai harta sepencarian, selaras dengan MKI 20252013 → berubah 2026
SarawakPernah memutuskan wang caruman KWSP tidak boleh dianggap harta sepencarian, sebaliknya harta pusaka yang difaraidkanKeputusan terdahulu

Jadi, apa maksudnya kepada pasangan?

Kita ambil contoh mudah.

Katakan seorang suami meninggal dunia dan meninggalkan RM500,000 dalam KWSP.

Isteri membuat tuntutan harta sepencarian.

Jika Mahkamah Syariah selepas mempertimbangkan tuntutan tersebut memutuskan bahawa RM150,000 adalah hak harta sepencarian isteri, maka RM150,000 itu bukan lagi sebahagian daripada harta pusaka suami untuk difaraidkan.

Baki RM350,000 pula barulah menjadi sebahagian daripada harta pusaka, tertakluk kepada proses pengurusan pusaka dan pembahagian mengikut faraid.

Jadi bukan bermaksud:

“Isteri automatik dapat separuh KWSP.”

Tidak.

Yang betul ialah:

“Isteri yang layak boleh membuat tuntutan, dan jumlah yang menjadi harta sepencarian bergantung kepada keputusan Mahkamah Syariah.”

Kenapa perkara ini penting untuk perancangan pusaka?

Sebab ramai orang melihat KWSP hanya daripada sudut simpanan persaraan.

Tetapi apabila berlaku kematian, ia menjadi sebahagian daripada proses pengurusan harta si mati.

Dalam konteks pasangan Islam, terdapat beberapa perkara yang perlu dibezakan:

Pertama, harta sepencarian.

Ini ialah tuntutan pasangan terhadap harta yang diperoleh sepanjang tempoh perkahwinan, tertakluk kepada undang-undang dan keputusan Mahkamah Syariah.

Kedua, harta pusaka.

Selepas hak-hak yang berkaitan seperti harta sepencarian ditentukan, baki harta si mati boleh menjadi harta pusaka.

Ketiga, faraid.

Baki harta pusaka kemudiannya dibahagikan kepada waris yang berhak mengikut hukum faraid.

Sebab itu seseorang tidak boleh terus melihat angka KWSP dan berkata:

“Ini semua akan difaraidkan.”

Ia bergantung kepada keadaan dan, bagi tuntutan harta sepencarian, keputusan Mahkamah Syariah.

Namun, jangan salah faham

Keputusan MKI 2025 bukan bermaksud setiap isteri automatik mendapat sebahagian daripada KWSP suami.

Ia hanya membuka ruang bahawa tuntutan tersebut diharuskan.

Tuntutan masih perlu dibuat dan dipertimbangkan oleh Mahkamah Syariah.

Jumlahnya juga tidak semestinya 50:50.

Mahkamah boleh melihat kepada pelbagai faktor dan bukti berkaitan sumbangan pasangan serta keadaan harta yang dituntut.

Satu lagi perkara penting ialah status keputusan hukum tersebut di setiap negeri. Keputusan Muzakarah MKI perlu dilihat bersama peruntukan dan proses undang-undang Syariah negeri masing-masing.

Daripada “siapa dapat KWSP?” kepada “apa hak setiap pihak?”

Ini sebenarnya perubahan cara kita melihat perancangan pusaka.

Bila seorang suami meninggal dunia, persoalannya bukan semata-mata:

“Berapa banyak isteri dapat?”

Tetapi:

“Apakah hak isteri sebagai pasangan? Apakah yang menjadi harta sepencarian? Apakah yang benar-benar menjadi harta pusaka? Dan siapa yang berhak menerima baki tersebut melalui faraid?”

Perbezaan ini nampak kecil, tetapi dari sudut nilai harta, ia boleh menjadi sangat besar.

Lebih-lebih lagi bagi keluarga yang mempunyai simpanan KWSP jutaan ringgit.

Maka, bagi pasangan yang beragama Islam, memahami kedudukan harta sepencarian dan faraid semasa masih hidup jauh lebih baik daripada cuba memahami semuanya selepas berlaku kematian.

KWSP bukan sekadar soal berapa banyak kita berjaya kumpul. Kita juga perlu tahu bagaimana wang itu akan diurus apabila kita sudah tiada.

Penafian: Artikel ini bertujuan memberikan maklumat umum dan bukan nasihat undang-undang, fatwa atau nasihat kewangan. Kedudukan harta sepencarian, tuntutan wang KWSP dan proses pembahagian harta pusaka boleh berbeza mengikut negeri, fakta kes dan keputusan Mahkamah Syariah. Pembaca disarankan mendapatkan nasihat daripada peguam syarie, pihak berkuasa agama negeri atau pihak yang berkelayakan sebelum membuat sebarang tuntutan atau keputusan berkaitan harta pusaka.