Sebagai agama yang sempurna, Islam mengatur semua aspek kehidupan manusia. Bahkan dalam hal-hal yang berkaitan dengan pemindahan harta yang telah ditinggalkan setelah manusia meninggal dunia pun ada.
Para pewaris yang berhak memiliki bahagian harta yang ditinggalkan oleh arwah dikenali sebagai Ashabul Furud. Jom kami kongsikan apa itu Ashabul Furud dan pembahagiannya.
Maksud Ashabul Furud
Ashabul Furud dalam konteks yang senang untuk difahami adalah merupakan golongan teratas yang harus didahulukan oleh golongan lain dalam pembahagian harta.
Golongan tersebut adalah suami, isteri, ibu, ayah, atok, nenek, anak lelaki, anak perempuan, cucu, adik beradik, adik beradik satu ayah dan juga satu ibu.
Hal ini telah tercatat di dalam Al-Quran melalui Surah An-Nisa’ ayat 11 dan ayat 12.
Secara umumnya, terdapat dua jenis teknik pengagihan harta dalam Ashabul Furud iaitu melalui Fardhu dan Ta’shib. Pembahagian harta pusaka melalui Fardhu adalah pembahagian harta pusaka yang telah ditentukan bahagian tersebut untuk seseorang itu.
Berbeza pula pembahagian harta pusaka melalui Ta’shib, pembahagian harta pusaka tersebut hanya diketahui setelah pembahagian kepada waris lain selesai.
Oleh itu, dalam golongan Ashabul Furud ini terdapat beberapa pihak yang akan mewarisi harta secara Fardhu, Ta’shib ataupun kedua-duanya.
1. Satu Per Dua Bahagian (1/2)
Pewaris harta yang akan menerim satu per dua bahagian ini adalah:
Anak perempuan yang tidak mempunyai adik beradik lelaki.
Cucu perempuan dari anak lelaki sekiranya arwah tidak mempunyai cucu lelaki dan juga anak lelaki yang lain.
Saudara kandung perempuan sekiranya arwah tidak mempunyai saudara kandung lelaki.
Suami, sekiranya arwah tidak mempunyai anak atau cucu.
2. Suku Bahagian (1/4)
Pewaris yang layak untuk menerima harta ini adalah orang iaitu suami yang mempunyai anak lelaki atau cucu lelaki dan juga isteri arwah yang tidak mempunyai anak atau cucu. Mereka akan menerima suku bahagian harta.
3. Satu Per Lapan Bahagian (1/8)
Satu per lapan bahagian harta ini selalunya adalah kepada waris yang layak iaitu isteri arwah yang mempunyai anak atau cucu.
4. Satu Per Tiga Bahagian (1/3)
Pewaris yang layak menerima bahagian ini adalah ibu sekiranya arwah tidak mempunyai anak atau cucu. Selain itu, adik beradik seibu juga akan menerima harta tersebut.
5. Dua Per Tiga Bahagian (2/3)
Bagi golongan yang akan menerima bahagian ini adalah seperti berikut:
Dua orang anak perempuan atau lebih daripada anak lelaki sekiranya arwah tidak mempunyai adik beradik lelaki.
Dua cucu perempuan atau lebih daripada cucu lelaki sekiranya arwah tidak mempunyai anak perempuan atau adik beradik lelaki.
Dua orang adik beradik perempuan atau lebih, sekiranya arwah tidak mempunyai anak perempuan atau cucu lelaki dari anak lelaki atau adik beradik lelaki mereka.
Adik beradik perempuan seayah.
6. Satu Per Enam Bahagian (1/6)
Pewaris untuk bahagian satu per enam harta ini adalah:
Bapa, sekiranya arwah mempunyai anak atau cucu.
Ibu, sekiranya arwah mempunyai anak, cucu atau adik beradik yang lebih daripada seorang.
Datuk, jika arwah mempunyai anak, cucu dan tidak mempunyai ayah.
Nenek, sekiranya arwah tidak mempunyai ibu.
Cucu perempuan daripada anak lelaki yang tinggal bersama anak perempuan.
Adik beradik seayah yang tinggal bersama-sama adik beradik perempuan sekandung.
Adik beradik seibu, sekiranya arwah tidak mempunyai anak, ayah atau datuk.
Kesimpulannya, pembahagian harta pusaka melalui Ashabul Furud lebih adil dan saksama. Sekiranya harta tidak dibahagikan secara adil dan saksama, individu tersebut akan mendapat murka dari Allah S.W.T.
Semoga ianya sedikit sebanyak dapat menambah ilmu baru kepada kita semua mengenai pembahagian harta mengikut Islam.
Selama ini, apabila seorang suami meninggal dunia, ramai mungkin menganggap wang KWSP yang ditinggalkan akan terus menjadi harta pusaka dan dibahagikan kepada waris mengikut faraid.
Namun, perkembangan hukum dan keputusan Mahkamah Syariah menunjukkan perkara ini sebenarnya lebih kompleks.
Keputusan ini membawa satu implikasi penting kepada pasangan yang berkahwin.
Wang KWSP tidak semestinya keseluruhannya menjadi harta pusaka untuk difaraidkan.
Sekiranya Mahkamah Syariah memutuskan sebahagian wang tersebut merupakan hak harta sepencarian pasangan, bahagian itu akan diberikan kepada pasangan terlebih dahulu. Bahagian yang diperintahkan sebagai harta sepencarian tersebut pula tidak dikira sebagai harta pusaka pencarum dan tidak tertakluk kepada pembahagian faraid.
Tetapi sebenarnya, isu ini bukan bermula pada 2025
Menariknya, beberapa negeri sudah mempunyai perkembangan berkaitan isu ini sebelum keputusan Muzakarah Kebangsaan tersebut.
Kelantan: kes KWSP sebagai harta sepencarian sejak 2000-an
Antara kes yang sering dirujuk ialah Norhayati binti Yusoff lwn Ahmad Shah bin Ahmad Tabrani, yang diputuskan di Mahkamah Tinggi Syariah Kota Bharu, Kelantan.
Dalam kes tersebut, wang KWSP suami menjadi antara aset yang dituntut sebagai harta sepencarian.
Mahkamah mengiktiraf konsep sumbangan tidak langsung isteri. Walaupun isteri mungkin tidak membuat caruman KWSP secara langsung, sumbangan kepada rumah tangga boleh menjadi faktor dalam menentukan hak harta sepencarian.
Ini penting kerana ia menunjukkan bahawa persoalan harta sepencarian bukan semata-mata tentang siapa yang memasukkan duit ke dalam akaun.
Sumbangan pasangan kepada rumah tangga juga boleh mempunyai nilai dari sudut undang-undang Syariah.
Selangor pula mempunyai pendirian yang jelas
Dalam panduan Jabatan Mufti Selangor pada 2020 berkaitan wang KWSP selepas kematian suami, dinyatakan bahawa isteri boleh membuat tuntutan harta sepencarian sepanjang tempoh perkahwinan dengan arwah suami sebelum lebihan harta tersebut dibahagikan mengikut faraid.
Ini menunjukkan konsep tuntutan harta sepencarian selepas kematian bukan sesuatu yang hanya muncul selepas keputusan MKI pada 2025.
Johor: daripada pendirian lama kepada pendekatan baharu
Pendirian terdahulu di Johor menyatakan wang KWSP pencarum yang meninggal dunia merupakan harta pusaka dan tidak boleh dianggap sebagai harta sepencarian. Fatwa Johor yang lebih lama, dikeluarkan pada 2013, menyatakan:
“Apabila pencarum KWSP meninggal, wang KWSP ialah harta pusaka dan perlu difaraidkan; ia tidak boleh dijadikan harta sepencarian.
Namun, selepas keputusan MKI 2025, Johor mengambil pendekatan baharu yang membenarkan tuntutan harta sepencarian terhadap wang KWSP bagi ahli beragama Islam yang layak, tertakluk kepada keputusan Mahkamah Syariah. Rujuk Keputusan Jawatankuasa Fatwa Negeri Johor.
Perubahan ini menunjukkan bagaimana pendirian berkaitan KWSP dan harta sepencarian boleh berkembang mengikut keputusan hukum dan kerangka undang-undang semasa.
Negeri
Kedudukan yang ditemui
Tahun / status
Kelantan
Ada kes Mahkamah Tinggi Syariah yang membenarkan tuntutan terhadap KWSP sebagai harta sepencarian; turut ada fatwa berkaitan tuntutan harta sepencarian selepas kematian
Secara rasmi mengiktiraf bahawa selepas kematian salah satu pihak, pasangan boleh menuntut harta sepencarian. Soal jawab Mufti Selangor juga secara jelas menyebut isteri boleh menuntut harta sepencarian terhadap KWSP arwah sebelum baki difaraidkan
Fatwa 2023; panduan 2020
Johor
Dahulu berpendirian sebaliknya: KWSP ialah harta pusaka dan tidak boleh dijadikan harta sepencarian. Tetapi pada 2026, Jawatankuasa Fatwa Negeri Johor mengeluarkan keputusan baharu yang membenarkan tuntutan KWSP sebagai harta sepencarian, selaras dengan MKI 2025
2013 → berubah 2026
Sarawak
Pernah memutuskan wang caruman KWSP tidak boleh dianggap harta sepencarian, sebaliknya harta pusaka yang difaraidkan
Keputusan terdahulu
Jadi, apa maksudnya kepada pasangan?
Kita ambil contoh mudah.
Katakan seorang suami meninggal dunia dan meninggalkan RM500,000 dalam KWSP.
Isteri membuat tuntutan harta sepencarian.
Jika Mahkamah Syariah selepas mempertimbangkan tuntutan tersebut memutuskan bahawa RM150,000 adalah hak harta sepencarian isteri, maka RM150,000 itu bukan lagi sebahagian daripada harta pusaka suami untuk difaraidkan.
Baki RM350,000 pula barulah menjadi sebahagian daripada harta pusaka, tertakluk kepada proses pengurusan pusaka dan pembahagian mengikut faraid.
Jadi bukan bermaksud:
“Isteri automatik dapat separuh KWSP.”
Tidak.
Yang betul ialah:
“Isteri yang layak boleh membuat tuntutan, dan jumlah yang menjadi harta sepencarian bergantung kepada keputusan Mahkamah Syariah.”
Kenapa perkara ini penting untuk perancangan pusaka?
Sebab ramai orang melihat KWSP hanya daripada sudut simpanan persaraan.
Tetapi apabila berlaku kematian, ia menjadi sebahagian daripada proses pengurusan harta si mati.
Dalam konteks pasangan Islam, terdapat beberapa perkara yang perlu dibezakan:
Pertama, harta sepencarian.
Ini ialah tuntutan pasangan terhadap harta yang diperoleh sepanjang tempoh perkahwinan, tertakluk kepada undang-undang dan keputusan Mahkamah Syariah.
Kedua, harta pusaka.
Selepas hak-hak yang berkaitan seperti harta sepencarian ditentukan, baki harta si mati boleh menjadi harta pusaka.
Ketiga, faraid.
Baki harta pusaka kemudiannya dibahagikan kepada waris yang berhak mengikut hukum faraid.
Sebab itu seseorang tidak boleh terus melihat angka KWSP dan berkata:
“Ini semua akan difaraidkan.”
Ia bergantung kepada keadaan dan, bagi tuntutan harta sepencarian, keputusan Mahkamah Syariah.
Namun, jangan salah faham
Keputusan MKI 2025 bukan bermaksud setiap isteri automatik mendapat sebahagian daripada KWSP suami.
Ia hanya membuka ruang bahawa tuntutan tersebut diharuskan.
Tuntutan masih perlu dibuat dan dipertimbangkan oleh Mahkamah Syariah.
Jumlahnya juga tidak semestinya 50:50.
Mahkamah boleh melihat kepada pelbagai faktor dan bukti berkaitan sumbangan pasangan serta keadaan harta yang dituntut.
Satu lagi perkara penting ialah status keputusan hukum tersebut di setiap negeri. Keputusan Muzakarah MKI perlu dilihat bersama peruntukan dan proses undang-undang Syariah negeri masing-masing.
Daripada “siapa dapat KWSP?” kepada “apa hak setiap pihak?”
Ini sebenarnya perubahan cara kita melihat perancangan pusaka.
Bila seorang suami meninggal dunia, persoalannya bukan semata-mata:
“Berapa banyak isteri dapat?”
Tetapi:
“Apakah hak isteri sebagai pasangan? Apakah yang menjadi harta sepencarian? Apakah yang benar-benar menjadi harta pusaka? Dan siapa yang berhak menerima baki tersebut melalui faraid?”
Perbezaan ini nampak kecil, tetapi dari sudut nilai harta, ia boleh menjadi sangat besar.
Lebih-lebih lagi bagi keluarga yang mempunyai simpanan KWSP jutaan ringgit.
Maka, bagi pasangan yang beragama Islam, memahami kedudukan harta sepencarian dan faraid semasa masih hidup jauh lebih baik daripada cuba memahami semuanya selepas berlaku kematian.
KWSP bukan sekadar soal berapa banyak kita berjaya kumpul. Kita juga perlu tahu bagaimana wang itu akan diurus apabila kita sudah tiada.
Penafian: Artikel ini bertujuan memberikan maklumat umum dan bukan nasihat undang-undang, fatwa atau nasihat kewangan. Kedudukan harta sepencarian, tuntutan wang KWSP dan proses pembahagian harta pusaka boleh berbeza mengikut negeri, fakta kes dan keputusan Mahkamah Syariah. Pembaca disarankan mendapatkan nasihat daripada peguam syarie, pihak berkuasa agama negeri atau pihak yang berkelayakan sebelum membuat sebarang tuntutan atau keputusan berkaitan harta pusaka.
